Svetolik Ranković

Svetolik Rankovic

Svetolik Ranković, jedan od najznačajnijh predstavnika realizma u srpskoj književnosti, rođen je 1863. godine u Velikoj Moštanici, nedaleko od Beograda. Osnovnu školu pohađao je u selu Garaši, pored Aranđelovca. U ovo selo u kragujevačkom okrugu, porodica se preselila pošto je Svetolikov otac Pavle postao sveštenik.

Nižu gimnaziju i bogosloviju završava 1884. godine u Beogradu. Oženivši se iste godine, zajedno sa suprugom odlazi u Kijev gde izučava bogoslovsko-filozofske nauke sa istorijom ruske i svetske književnosti na Duhovnoj akademiji.

Dok je sa ženom i detetom bio na školskom raspustu u roditeljskom domu u Garašima 1886. godine, razbojnici su napali kuću, ubili oca Pavla, a majku i sestre mučili. Svetolik je uspeo da pobegne i dovede pomoć. Ovaj nemio događaj Ranković nikada nije mogao da zaboravi, a sama hajdučija bila je čest motiv njegovih književnih dela.

U Kijevu se zadržao četiri godine. Pošto je 1888. godine završio Duhovnu akedemiju, vraća se u Srbiju i počinje da radi kao nastavnik veronauke u kragujevačkoj gimnaziji. Godine 1892. prelazi u nišku učiteljsku školu, a ubrzo zatim, 1893. godine, postavljen je za profesora beogradske bogoslovije. Ponovo se vraća u Niš 1894. godine, ovaj put kao veroučitelj gimnazije. U Beograd definitivno prelazi tek 1897. godine, ali ne kao predavač na bogosloviji, kako je to želeo, nego kao gimnazijski veroučitelj. Na tom mestu ostaće do smrti.

Od tuberkuloze je oboleo 1897. godine. Tokom naredne dve godine pokušavao je da se oporavi od bolesti u rodnim Garašima, manastiru Bukovu i Herceg Novom.

Preminuo je 1899. godine u Beogradu, u koji se nedugo pre toga vratio zbog smrti najmlađeg sina. Hroničari toga vremena zabeležili su da je „tog jutra poslednje godine prošloga veka, kada je po mrazu i cičoj zimi sahranjen Svetolik Ranković, sahranjen i devetnaesti vek u srpskoj književnosti”.

 

Bibliografija

Jesenje slike (1892), pripovetke

Uputstvo za crkveno propovedništvo, Omilitika (1894), udžbenik za Bogosloviju

Slike iz života (1904), pripovetke

Gorski car (1897), roman

Seoska učiteljica (1898), roman

Porušeni ideali (1900), roman

 

Rekli su o Svetoliku Rankoviću i njegovom delu

Čak i za našu zemlju, gde se inače tako brzo živi, Svetolik Ranković je vrlo brzo živeo: trideset i pet godina života, i osam godina književnog rada! On je umro taman onda kada se njegov dar počeo rascvetavati i počeo davati šira i snažnija dela. Ali i za tako kratko vreme on je prokrčio sebi put. Njegov književni talenat imao je, u svoj svojoj jednostavnosti, nečega neposrednoga i iskrenoga, nečega što se samo po sebi nametalo i činilo simpatičnim i pisca i njegovo delo. On je svoj književni glas sticao postupno, lagano; pred njim nisu išli heroldi da mu slavu trube; štaviše, za njegova života nije se javila nijedna oveća i ozbiljnija ocena njegova rada. Pripovetkama u „Delu” privukao je pažnju na sebe, i kad se pojavio Gorski car ceo svet je video da je srpska književnost dobila jednoga dobroga pisca. Kada je umro, ostalo je opšte uverenje da je srpska pripovetka izgubila jednoga od svojih boljih predstavnika, a još nestvoreni srpski roman možda onoga koji bi ga mogao osnovati.

(Jovan Skerlić)

 

Rankovićev junak ima nečeg od romantične otuđenosti od života. On se nalazi u neprestanom sukobu sa svetom koji ga okružuje. U život ulazi s velikim očekivanjima i idealima, a završava razočaran, bez nade, bez ideala i vere u život. Ličnost se sudara sa stvarnošću i u tom sudaru ruše se ideali, strada i propada čovek. Porušeni ideali  to je zajednička sudbina svih njegovih junaka. Kod Rankovića nema više stare, patrijarhalne, idilične Srbije. Jedino što je od nje ostalo jeste njena priroda, njene prekrasne planine, njeni zeleni, valoviti pejzaži koji zrače svetlošću i time još više, kontrastno, naglašavaju tragiku čovekova položaja. Ranković je prvi srpski pisac koji prikazuje ličnosti u razvoju. Nijedan njegov junak nije na kraju kakav je bio na početku, život ne samo što ruši njihove ideale nego takođe menja njihov karakter, on ih čini drukčijim nego što su bili i, što je još važnije, drukčijim nego što su sami hteli i želeli. Te sukobe i lomove u čoveku Ranković osvetljava iznutra, koristeći neka sredstva modernog psihološkog romana (npr. unutarnji monolog). Najznačajniji realistički romanopisac posle Ignjatovića, Ranković je tvorac srpskog psihološkog kao što je Ignjatović tvorac našeg društvenog romana.

(Jovan Deretić)

 

Zanimljivosti

Velika Moštanica: Rodno mesto Svetolika Rankovića

Gorski car - Svetolik Rankovic

Gorski car

Scroll to Top